Ορθολογισμός, ο μεγάλος θεός

monkey

Κάποτε ο άνθρωπος ζωγράφιζε κόκκινα βουβάλια μέσα σε ζοφερές σπηλιές. Κάποτε ο άνθρωπος εξηγούσε την βροχή ως οργή του Θεού για τις αμαρτίες του. Κάποτε ο άνθρωπος ήταν δικαστής της Ιεράς Εξέτασης, ο κυνηγός κάποιων μαγισσών ανεξακρίβωτων στοιχείων στο Σάλεμ, ο βλαχαδερός σταυροφόρος που είχε περιέλθει σε επαγγελματικό αδιέξοδο και πήγαινε στην Ανατολή ώστε να κερδίσει μία θέση στο Βασίλειο των Ουρανών και μία γκαμήλα.

 
Και τα χρόνια πέρασαν ευτυχώς, η πενικιλίνη, η Google και η Apple έσωσαν το ανθρώπινο είδος από τις κακουχίες του και νεράιδες έκτοτε υφαίνουν με αστερόσκονη τις επιφάνειες απανταχού της Γης. Πλέον έχουμε Picasso, Rothko και Ρώσους καλλιτέχνες που καρφώνουν τους όρχεις τους γιατί ο καμβάς απλά δεν είναι αρκετός. Επίσης έχουμε το freemeteo.gr ώστε να αποφεύγονται παρεξηγήσεις του τύπου «πάλι ο Θεός έχει τις μαύρες του» και φυσικά η μοναδική σταυροφορία που μπορεί να γίνει το σωτήριο έτος 2015 περιορίζεται στον ιστότοπο της booking.com. Όλα καλά; Όλα καλά.

 
Ή ίσως όχι και τόσο καλά. Γιατί εγώ τώρα έχω απορίες που σίγουρα δεν θα τις είχα αν ζωγράφιζα αντιλόπες σε κάποιο batcave, αλλά ως σύγχρονος άνθρωπος έχω την τάση να κοπανιέμαι πνευματικά σε απροσπέλαστους τοίχους αποριών. Τοίχος Νο1: Ποιο ήταν το τίμημα της γνώσης και της αμεσότητας που προσέφερε απλόχερα η τεχνολογία; Ο George Orwell είχε μιλήσει γι αυτό στο «1984» (αν δεν το διάβασες να σε βλέπω να τρέχεις στον βιβλιοπώλη σου πιλαλώντας….), ο J.R.R.Tolkien είχε μιλήσει γι αυτό με το all-freakin’-seeing-eye του Σάουρον, το χαρτονόμισμα του δολαρίου έχει μιλήσει γι αυτό με το Eye of Providence τυπωμένο πάνω του… οπότε εγώ θα σιωπήσω. Έτσι κι αλλιώς στο διπλανό tab την ώρα που διαβάζεις αυτό το κείμενο έχεις ανοιχτό το Wikipedia ή το google. Οπότε πληκτρολόγησε «ο George Orwell τα ‘λεγε, αλλά κανείς δεν τον άκουγε» και ενημερώσου.

 
Τοίχος Νο2: Μήπως τόση πληροφορία και τόση έρευνα μας έχει κάνει κυνικούς και αν ναι, τι επιπτώσεις έχει αυτό για εμάς; Οκ, πλέον μπορείς να μάθεις κάθε πότε αναπαράγεται ο ουρακουτάγκος και σε ποιο κλαδί του αρέσει να κάθεται, το αριστερό ή το δεξί. Νιώθεις ένα σκαλοπάτι πιο ψηλά στην τροφική αλυσίδα μετά απ’ αυτό; Μήπως όλη αυτή η απίστευτα εξονυχιστική αποδόμηση της ζωής μέσω της ψυχαναγκαστικής ανάγκης να τα γνωρίσουμε όλα στέρει σε κάθε γενιά ένα μιλιγκράμ τη φορά από τον ρομαντισμό της; Αν υποθέσουμε οτι το ανεξερεύνητο είναι πάντα γοητευτικό και κίνητρο για εμάς να παραμείνουμε κυνηγοί, τι έχει μείνει πια να εξερευνήσουμε; Θες να μου πεις ότι ποτέ δεν ανησύχησες ότι κάποια στιγμή θα ξεμείνουμε από χιλιομετρικές εκτάσεις, ή νότες, ή λέξεις ή αισθήματα. Είναι πιθανόν το 2078 να τα έχουμε ζήσει, ακούσει, δει, διαβάσει όλα; Ας ανοίξω το Γκούγκλ να μου πει πώς να αντιμετωπίσω μία κρίση πανικού που αφορά το συναισθηματικό τέλμα της ανθρωπότητας.

 
Και πες ότι ξέρεις ακριβώς τι κάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τι είναι το μιτοχόνδριο και το νετρόνιο. Και πες ότι έχεις καταλάβει ακριβώς ποιες χημικές ενώσεις-ζυμώσεις-εκρηξεις γίνονται μέσα σου γι αυτό που το υπόλοιπο ανθρώπινο είδος προτιμάει και επιμένει να το ονομάζει ακόμα «έρωτα» στη διάλεκτο των Σαλιάρηδων. Και πες ότι όλα τα έχεις εξηγήσει, τα έχεις αναλύσει, τα έχεις απλοποιήσει και πλέον γνωρίζεις ότι με σύμμαχο τον ορθολογισμό μπορείς να έχεις πλήρη επίγνωση του περιβάλλοντος σου και της ύπαρξής σου. Τι γίνεται με την φαντασία, τον αυθορμητισμό, το πάθος; Μπορεί ο ορθολογισμός να μας έχει κάνει πιο υγιείς, να μας έχει αυξήσει το προσδόκιμο όριο ζωής κατά 50 χρόνια, αλλά ίσως θα έπρεπε να προσπαθούμε να διαφυλάξουμε κάπως και αυτόν τον ταλαίπωρο και κακοποιημένο ρομαντισμό που όλοι έχουμε συνδέσει με cajoline και προδερμ στις 14 του Φλεβάρη. Και τον ορθολογισμό και τον ρομαντισμό εμείς τον επινοήσαμε, άρα το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι ν’ αφήσουμε για λίγο την Wikipedia και να βάλουμε αυτές τις δύο έννοιες στη σωστή τους διάσταση για την ζωή μας.

 
Αυτό είναι ένα κείμενο υπέρ της επιστήμης, υπέρ των επιτευγμάτων και της εξέλιξης με κάθε της μορφή αλλά και υπέρ του φυτού rosa, της οικογένειας rosaceae, της ομοταξίας Magnoliopsida και της συνομοταξίας Magnoliophyta που στέκει πάνω στο γραφείο μου.
“For after all, what is man in nature? A nothing compared to the infinite, a whole compared to the nothing, a middle point between all and nothing, infinitely remote from an understanding of the extremes”. Blaise Pascal
(το παραπάνω υπάρχει στην πρώτη σελίδα του καινούριου μυθιστορήματος του Πάνου Καρνέζη “The Fugitives” που μόλις κυκλοφόρησε στην αγγλική γλώσσα)

Αλεξία Τζιώγα


"if the world would shut up, even for a while, perhaps we would start hearing the distant rhythm of an angry young tune, and recompose ourselves."