Blade Runner 2049: Παρατρίχα το καλύτερο sequel όλων των εποχών

thumbnail

Sequel. Η συνέχεια μιας κινηματογραφικής ταινίας σε δεύτερο μέρος.

Μία έννοια με καθαρά εμπορικό πρόσημο, αφού στο άκρως βιομηχανοποιημένο κινηματογραφικό περιβάλλον τα sequel είναι αυτονόητο ότι αποσκοπούν στην αφαίμαξη του μεγαλύτερου δυνητικού κέρδους.

Φυσικά, ο εμπορικός κινηματογράφος δεν είναι απαραίτητα  και κακός, ωστόσο αφού η εστίαση της παραγωγής γίνεται μέσω του εμπορικού πρίσματος, το αποτέλεσμα είναι λογικό να φέρει και ανάλογα χαρακτηριστικά.

Ακολουθώντας την ασφαλή και πεπατημένη οδό, ώστε να εξυπηρετήσουν την εμπορική λογική της «αρπαχτής» που τους έδωσε πνοή, τα sequel συνήθως μένουν φτωχά σε επίπεδο σύλληψης και έμπνευσης. Λειτουργώντας ως αλιευτικό τέχνασμα, τείνουν να μην προσθέτουν τίποτα ουσιαστικό, αλλά να στηρίζονται στην εξουθενωτική εκμετάλλευση και ανακύκλωση των στοιχείων που ανέδειξαν την πρώτη ταινία.

Τα στοιχεία αυτά γίνονται αλοιφή και απλώνονται σε μια τεράστια επιφάνεια, κληρονομιά του πρωταρχικού έργου, η οποία εν τέλει δεν γεμίζει, αφού σε αισθητηριακό επίπεδο η επαναληπτική αυτή εμπειρία δεν μπορεί να συγκριθεί με την αυθεντικότητα της πρώτης. Ελλείψει νέων στοιχείων, εγείρεται ένα συγκινησιακό κενό. Η δεύτερη ταινία κατά κανόνα στερείται νοήματος και δικαιολογεί την ύπαρξή της μόνο επειδή προσθέτει έναν υπολογίσιμο αριθμό ψηφίων στους τραπεζικούς λογαριασμούς των παραγωγών.

Γνωρίζοντας όλα αυτά, τι πρέπει να περιμένεις από το ετεροχρονισμένο sequel ενός καλλιτεχνικού αριστουργήματος, ενός πραγματικού κινηματογραφικού κειμηλίου;

Τι νιώθεις όταν ανακοινώνεται το Blade Runner 2049;

eikona 1

Αμφιβολία, ανησυχία, άρνηση.

Σε αυτά έρχεται να προστεθεί κι ο εκνευρισμός, όταν συνειδητοποιείς ότι πρόκειται για το πιο υποκριτικό sequel στην ιστορία, αφού το ίδιο Hollywood που διέπραξε εμπορικό χαρακίρι το 1982, μη διανέμοντας στις αίθουσες το final cut του Ridley Scott επειδή ήταν «υπερβολικά καλλιτεχνικό», έδωσε το πράσινο φως για να ξεκινήσουν τα γυρίσματα του Blade Runner 2049. Tώρα που το director’s cut του Άγγλου σκηνοθέτη έχει αναγάγει πια την πρώιμη στουντιακή αποτυχία του ‘82 σε αριστούργημα και έχει δημιουργήσει μεγάλο εμπορικό άνοιγμα, οι Warner Brodudes θυμήθηκαν ότι θέλουν και sequel. Είναι να κλαις.

Κι εκεί που τρέμεις στην ιδέα ότι η υστεροφημία του αγαπημένου σου Sci-Fi κινδυνεύει να τσαλακωθεί, αρχίζουν να πέφτουν τα ονόματα βροχή: Βιλνέβ, Ντίκινς, Γκόσλινγκ.

Aναθαρρείς λίγο.

Ίσως και να ενθουσιάζεσαι συγκρατημένα. Αντικρουόμενες οι προσδοκίες κι αντιφατικές, αλλά η αισιοδοξία φουντώνει.

Χαζεύεις λίγο και το trailer, όχι πολύ, απλά για να πάρεις μια γεύση. Όλα καλά σκέφτεσαι.

Κι έρχεται η ώρα να μπεις στην αίθουσα.

eikona 2

Blade Runner 2049: Η καλύτερη ταινία της δεκαετίας

Ήδη από το ανατριχιαστικό sound effect που συνόδευσε την εμφάνιση των λέξεων Blade Runner στους τίτλους αρχής ήξερα ότι θα μείνω ικανοποιημένος. Αυτό που δε φανταζόμουν όμως ήταν ότι κάθε τόσο θα αναφωνούσα επιφωνήματα θαυμασμού, θα ερωτευόμουν ένα πρόγραμμα υπολογιστή, θα έπρεπε να σταματώ τον εαυτό μου από υπαρξιακούς στοχασμούς επειδή έχανα την πλοκή, ότι μία βδομάδα αργότερα οι εικόνες του θα με στοίχειωναν ακόμα. Το Blade Runner 2049 ήταν η πιο πλούσια σύγχρονη κινηματογραφική εμπειρία που μπορώ να θυμηθώ.

Η ταινία του ‘82 ήταν ένα κασσανδρικό τηλεγράφημα από το μέλλον. Ένα προφητικό όραμα του καλλιτέχνη για τον άνθρωπο, μια δυστοπία της οποίας ζούμε ήδη την απαρχή κι ας μην οδηγούμε ιπτάμενα αμάξια. Στην ίδια λογική, το βασικότερο στοίχημα του Blade Runner 2049 ήταν να ξεδιπλώσει κεραίες αρκετά ευαίσθητες ώστε να αφουγκραστούν μια προειδοποίηση από ένα ακόμα βαθύτερο μέλλον και να την μεταφράσει στο οπτικό μέσο.

To Blade Runner 2049 πέτυχε επειδή ο Βιλνέβ και η καλλιτεχνική ομάδα με την οποία συνεργάστηκε ήταν επιτυχής τόσο στην λήψη του μηνύματος, όσο και στην οπτική αποκωδικοποίησή του. Το πνεύμα της πρωταρχικής ταινίας, η ακατέργαστη ουσία της, παρέμεινε ανόθευτη.

Τα υπαρξιακά ερωτήματα είναι εκεί. Οι έννοιες της ευθύνης και του ρόλου του δημιουργού, της μνήμης ως εργαλείο συγκρότησης του εαυτού, της ηθικής, της καταγωγής, του κοινωνικού ρόλου, της δουλείας, της αγάπης, της ψυχής, της σχέση του ανθρώπου με τον άνθρωπο και του ανθρώπου με την τεχνολογία, πλέκουν ένα μη διδακτικό φιλοσοφικό υπόβαθρο που καλεί τον θεατή να στοχαστεί, χωρίς να τον εκβιάζει. Ο Βιλνέβ σωστά αφήνει τις φιλοσοφικά φορτισμένες σκηνές να «αναπνεύσουν», δίνοντας την ευκαιρία στο κοινό να περιπλανηθεί για λίγο στα ίδια εγκεφαλικά μονοπάτια με τους ήρωες της ταινίας, να νιώσει άλλοτε κατατρεγμένος, άλλοτε μεγαλομανής, ακόμα και να αναζητήσει αποδείξεις της ανθρώπινής του φύσης.

eikona 3

Εκεί όμως που το Blade Runner 2049 παίρνει αριστουργηματικές διαστάσεις είναι στο οπτικό επίπεδο. Τα ανεπανάληπτα εφέ σωστά έχουν συμπληρωματικό ρόλο, με τον Βιλνέβ και τον Ντίκινς να σέβονται ευλαβικά την ιστορική παρακαταθήκη της ταινίας του ‘82 στην σκηνογραφία, υλοποιώντας το όραμά τους με καλλιτεχνικά επενδεδυμένα σκηνικά σε πραγματικό χώρο.

Από το ζοφερό, neon φωτισμένο Los Angeles του πολυπολιτισμικού υπερπληθυσμού, φορτωμένο με διαφήμιση και αποπνέοντας δυστυχία και αποσύνθεση, στο εγκαταλελειμμένο ξενοδοχείο του Las Vegas, ανατριχιαστικό απομεινάρι της ασυδοσίας του σύγχρονου ανθρώπου και υπενθύμιση της ματαιότητάς του. Από το ορφανοτροφείο – τεχνολογικό νεκροταφείο του San Diego, στον απόκοσμα αρχαιοπρεπή ουρανοξύστη του μεγιστάνα Wallace, διαδόχου του Tyrell, που θα μπορούσε να είναι διάδοχος του Zuckerberg.

Όταν δε τα εφέ παίρνουν την σκυτάλη δικαιολογούν την πρωτοβουλία τους χαρίζοντάς μας κάποιες από τις πιο εμβληματικές εικόνες στον σύγχρονο κινηματογράφο. Η ερωτική σκηνή μεταξύ του Κ και της Joi ανήκει ήδη στο πάνθεων της κινηματογραφικής ιστορίας και προσωπικά θεωρώ ότι αποτελεί την πιο καλλιτεχνική χρήση των εφέ μέχρι σήμερα.

eikona 4

Ο Βιλνέβ σέβεται γι’ άλλη μια φορά την κληρονομιά της ταινίας του ‘82, δίνοντας άπλετο χώρο για αυτοσχεδιασμό και πρωτοβουλία στους ηθοποιούς του. Όπως τα τελευταία λόγια, το τελευταίο ποίημα του Roy πριν απελευθερώσει την ψυχή του στο πρωτότυπο έργο ήταν γραμμένα από τον ίδιο τον ηθοποιό, έτσι και στο Blade Runner 2049 ο Βιλνέβ εξομολογήθηκε ότι χρωστάει τις αγαπημένες του σκηνές στον αυτοσχεδιασμό του Ryan Gosling, ο οποίος προσπαθούσε καθ’ όλη την διάρκεια των γυρισμάτων να προσθέσει νέα στοιχεία στον χαρακτήρα του. Ο Harrison Ford, κουρασμένος και αναιμικός στις πρόσφατες δουλειές του, στο Blade Runner 2049 παραδίδει μία από τις καλύτερες ερμηνείες της καριέρας του, ενώ η Ana de Armas με τα φυσικά κίτρινα (!) μάτια ενσαρκώνει αριστουργηματικά τον ρόλο του προγράμματος πληροφορικής που ερωτεύεται ο πρωταγωνιστής, κλείνοντας το μάτι στο Her του Spike Jonze.

Ίσως το μοναδικό ψεγάδι του Blade Runner 2049 σε σχέση με το πρωτότυπο να είναι η μουσική επένδυση, όπου το ανεπανάληπτο soundtrack του Βαγγέλη Παπαθανασίου αποδείχθηκε αξεπέραστο ακόμα και για τον Hans Zimmer, χωρίς αυτό βέβαια να μειώνει το επιβλητικό έργο του Γερμανού.

Σε όλα αυτά τα στοιχεία που αποτελούν την ραχοκοκαλιά του Blade Runner 2049 προστίθεται και το ιδιοφυές σεναριακό εύρημα του του ψηφιακού blackout. Με αυτόν τον τρόπο οι δημιουργοί αποκτούν την ελευθερία να αναμίξουν την εξελιγμένη τεχνολογία του μέλλοντος με μουσειακή αναλογική τεχνολογία, ώστε να εξωθήσουν τον K σε field work αντί να τον εγκλωβίσουν πίσω από μια οθόνη και να του χαρίσουν τις ευκολίες της ψηφιακής τεχνολογίας. Το αποτέλεσμα της μίξης είναι μια αισθητική πανδαισία που εμπλουτίζει ακόμα περισσότερο την ιδιότυπη ατμόσφαιρα του έργου, ανοίγοντας δίαυλο επικοινωνίας με τις ρίζες του πρωταρχικού ντετεκτιβικού noir.

Το Blade Runner 2049 είναι ένα μοντέρνο αριστούργημα. Συνεχίζοντας την βαριά κληρονομιά που παρέλαβε μπορεί ήδη να θεωρηθεί κλασικό και μία από τις καλύτερες ταινίες όλων των εποχών. Εξετάζοντάς το από την ιδιότητα του sequel όμως, παραμένει ένα σκαλί κάτω από το καλύτερο.

eikona 5

Blade Runner 2049: Παρά τρίχα το καλύτερο sequel όλων των εποχών

Κάνοντας μια σύντομη αναδρομή στα σπουδαιότερα sequel που έχουν γυριστεί, η απάντηση για το καλύτερο όλων έρχεται μάλλον αβίαστα. Δεν μπορεί να είναι άλλο από το Godfather II, το αριστούργημα του Francis Ford Coppola, που αποτέλεσε ταυτόχρονα sequel και prequel του ιστορικού πρωτότυπου έργου.

Πέρα από το ότι κατάφερε να βρει την κατάλληλη ισορροπία μεταξύ των δύο αυτών ιδιοτήτων, το Godfather II κερδίζει τον τίτλο του καλύτερου sequel κυρίως επειδή ανέβασε θεμελιακά το franchise σε ανώτερο επίπεδο από τον προκάτοχό του. Εξερευνώντας την μυθολογία του σε μεγαλύτερο βάθος και επιχειρώντας μια πιο ενδελεχή ψυχογραφική και ηθογραφική ανάλυση των χαρακτήρων, αντανακλώντας με μεγαλύτερη ευκρίνεια την εσωτερικότητά τους, το Godfather II δεν αρκείται στο να αναπαράγει υλικό ισάξιο του πρωτότυπου έργου, αλλά το χρησιμοποιεί ως δημιουργική πρώτη ύλη. Εκμεταλλεύεται το αριστουργηματικό αυτό πρωτογενές υλικό και το μορφοποιεί σε κάτι πιο υψηλό.

Το Blade Runner 2049 φτάνει χιλιοστά από το να εκθρονίσει το Godfather II, αλλά ο Βιλνέβ επιλέγει τελικά να αποδώσει φόρο τιμής στο πρωτότυπο, αντί να προσπαθήσει να το ξεπεράσει. Βύθισε άλλωστε τον εαυτό του στο όνειρο ενός άλλου καλλιτέχνη και σαν ευγενικός επισκέπτης πρόσεξε οι κινήσεις του να είναι λεπτές. Έδειξε ευπρέπεια, αναγνώριση και διακριτικότητα. Το Blade Runner 2049 μπορεί να μην ξεπέρασε τον πρόγονό του, αλλά διακατεχόμενο από το ίδιο πνεύμα και με ισόποση φιλοδοξία, έβαλε στόχο τα αστέρια και δικαίως κέρδισε μια θέση ανάμεσά τους.

Όσο για τον Βιλνέβ, έχοντας πια τα διαπιστευτήρια ενός πραγματικού καλλιτέχνη, έρχεται η σειρά του να ονειρευτεί και να πλάσει  ελεύθερα το δικό του όραμα στο επόμενο πρότζεκτ του. Στο «καταραμένο» Dune. Αν πετύχει εκεί που απέτυχαν οι κολοσσιαίες μορφές του Jodorowsky και του Lynch θα μπορούμε ίσως και να μιλάμε για τον μεγαλύτερο σκηνοθέτη της σύγχρονης εποχής. Είναι στο χέρι του να τα καταφέρει.

 

Άρης Χριστάκης


Film geek, ενθουσιάζεται εύκολα, του αρέσουν οι χλωμές