Swans: Μια κατάβαση

swan

“Swans are majestic, beautiful looking creatures.
With really ugly temperaments”

Michael Gira

Το παράδοξο στο να γράφει κανείς για τους Swans βρίσκεται στο γεγονός πως, αν όντως έχει ακούσει/αγαπήσει τη μουσική τους, είναι αδύνατον να γράψει γι αυτούς. Πρόκειται για το πιο περίπλοκο, παράδοξο, προκλητικό, σύνθετο μουσικό σχήμα που έχει υπάρξει ίσως στη μουσική, ένας πραγματικά ζωντανός οργανισμός που ανέπνεε το οξυγόνο των οπαδών του και εξέπνεε βία και αποκρυφισμό στις ζωντανές εμφανίσεις του. Όπως έχει αναφέρει και ο ίδιος ο Michael Gira τα live τους εξύψωναν την ψυχή και κατέστρεφαν το σώμα. Η ιστορία τους το επιβεβαιώνει.

Όλα ξεκίνησαν το 1982 όταν κυκλοφόρησε ένα αλλόκοτο EP, το ομώνυμο “Swans” με τα κομμάτια “Speak”, “Laugh”, “Sensitive Skin” και “Take Advantage”. Αυτό το EP σήμανε την γέννηση του συγκροτήματος και ο ήχος του θα παραμείνει μοναδικός καθώς από εκεί κι έπειτα, οι δίσκοι που θ’ ακολουθήσουν θα είναι εντελώς ξεχωριστές μουσικές οντότητες.

Ο πρώτος δίσκος τους “Filth” παραμένει μέχρι και σήμερα η πιο πρωτόγονη και βίαιη εποχή τους. Είναι το no wave των 80’s, είναι ο θυμός μιας ολόκληρης γενιάς, είναι τα απόκρυφα στη μουσική σκηνή της Νέας Υόρκης. Στη δημιουργία του “Filth” εμφανίζεται και ο κιθαρίστας τους Norman Westberg, ζωτικό μέλος των Swans και ενεργό μέχρι και σήμερα. Η τρομακτική ένταση του δίσκου σε συνδυασμό με την βιαιότητα των φωνητικών του Gira δημιουργεί ένα αποτέλεσμα που μοιάζει με παγανιστική τελετή εξαγριωμένων μουσικών. Επηρεασμένος από συγγραφείς όπως ο Jean Genet και Marquis de Sade, ο Gira γράφει στίχους σαν αγρίμι για τον θάνατο, την απελπισία, την κατάθλιψη και διαμορφώνει τη μουσική των Swans ως μία επώδυνη κατάβαση στην κόλαση. Η καλύτερη στιγμή του δίσκου είναι το πρώτο του κομμάτι “Stay Here”, ωμό και ακατέργαστο να προετοιμάζεται να πάει σε πόλεμο φωνάζοντας, “Be strong/ Be hard/ Resist temptation/ Stick your hand in your eye/ Close your fist/ Resist/ Walk on this line.”

Ακολουθεί ο δίσκος “Cop” και όλα στη μουσική των Swans μοιάζουν να βουλιάζουν ακόμα περισσότερο στο σκοτάδι. Ο δίσκος είναι άσχημος, βίαιος, δημιουργεί αμηχανία στον ακροατή κάνοντάς τον να νιώθει πως κρυφακούει βασανιστήρια από το διπλανό δωμάτιο. Ο Gira μουγκρίζει, τσιρίζει, λυσσάει, βγάζει αφρούς. Είναι μία μαύρη τρύπα πειραματισμού για τις ακουστικές αντοχές του κόσμου. Μόνο να φανταστώ μπορώ πως μπορεί να ακουγόταν αυτός ο ήχος στο μουσικό κοινό του 1984.

Αυτό που μπορώ να φανταστώ, λόγω των ντοκουμέντων που υπάρχουν, είναι πως οι Swans και πιο συγκεκριμένα ο Michael Gira, έχουν στιγματιστεί για την παράνοια που προσέφεραν απλόχερα στις live εμφανίσεις τους. Ο Gira επιτίθονταν κυριολεκτικά στον κόσμο που ερχόταν να τους παρακολουθήσει πατώντας τα δάχτυλα όσων ξεκούραζαν τα χέρια τους στη σκηνή, τραβώντας τα μαλλιά τους, χτυπώντας όποιον τολμούσε να κάνει headbanging, κάτι που ο ίδιος απεχθανόταν θανάσιμα. Έμενε γυμνός πάνω στη σκηνή και μάλιστα δεν δίστασε να κλείσει μέχρι και τον εξαερισμό ενός συναυλιακού χώρου ώστε να δημιουργήσει μία αποπνικτική ατμόσφαιρα που να μοιάζει μία καθαρτική λειτουργία των ιθαγενών Ινδιάνων, γνωστό ως sweat lodge.

Ακολούθησαν και άλλοι δίσκοι αλλά προσωπικά θαυμάζω το “The Burning World” του 1989. Είναι ίσως ο λιγότερο πετυχημένος δίσκος του συγκροτήματος με το κοινό τους να του ασκεί σκληρή κριτική και ο λόγος μπορεί να είναι ότι δε μοιάζει καθόλου με τις άλλες δισκογραφικές δουλειές του συγκροτήματος. Στιλιστικά, μουσικά, στιχουργικά οι Swans κάνουν 180ο στροφή και βγάζουν έναν περισσότερο γήινο, ήρεμο και συναισθηματικό δίσκο. Κορυφαία στιγμή είναι αδιαμφισβήτητα η διασκευή του “Can’t Find My Way Home” από το συγκρότημα Blind Faith. Οι ανατριχιαστικοί στίχοι του κομματιού σε συνδυασμό με τα φωνητικά της Jarboe είναι όλη η ομορφιά και η λύπη του κόσμου.

Και φυσικά το 1991 κυκλοφορεί ένας από τους καλύτερους δίσκους των Swans, αν όχι ο καλύτερος τους (με το πιο περίεργο album cover στην ιστορία των album covers), το “White Light From the Mouth of Infinity”. Καινούρια εποχή μουσικά πλέον για το συγκρότημα μ’ έναν ώριμο, μεστό ήχο για τους Swans, χωρίς όμως παράλληλα να χάνουν την πυρίτιδα που χαρακτηρίζει την μουσική τους, γράφουν εξαιρετικά κομμάτια όπως το εμβατήριο “Power and Sacrifice” με τους καταπληκτικούς στίχους “I feel power/ I feel a sacrifice/Now my blood is feeling clean/And I feel the power burning like a spear inside of me/I feel good/ I feel right/I feel a sacrifice”, το “You Know Nothing” και φυσικά το πανέμορφο “Love Will Save You” με το οποίο ο Gira έριξε πίσσα πάνω στην ψυχή μας. Μπορεί τα φωνητικά να είναι ήρεμα, μπορεί ο ήχος να είναι πιο γλυκός, αλλά η ανελέητη σκληρότητα που εμπεριέχει μέσα του αυτό το κομμάτι είναι ένα δεξί κροσέ στο σαγόνι μας. Είναι το τεστ που δημιούργησε ο Gira με τους στίχους του, την λογοτεχνία του για να ακριβολογούμε, για να δοκιμάσει την ανθρωπιά μας. Το “White Light From the Mouth of Infinity” είναι μια εξερεύνηση των ορίων μας και μία αναπάντητη ερώτηση για το μυστήριο της ζωής και του θανάτου. Τίποτε λιγότερο.

“Love will save you from the black night and the lightning and the ghost
Love will save you from your misery, then tie you to the bloody post
Love will save you from the hands that pull you down beneath the sea
Love may save all you people, but it will never, never save me
No it won’t save me”

Μετά από την κυκλοφορία των δίσκων “Love of Life” και “The Great Annihilator” φτάνουμε στο 1996 και τον δίσκο “Soundtracks for the Blind” ο οποίος θα σηματοδοτούσε και το (προσωρινό) τέλος των Swans. Ένας δίσκος πειραματικός και επηρεασμένος από τις συνθέσεις του Brian Eno ήταν ο αποχαιρετιστήριος ήχος τους μέχρι το 2010 όταν ο Gira αποφασίζει να αναστήσει το συγκρότημα το οποίο, παραδόξως, από τότε που επανενώθηκε περνάει την χρυσή εποχή του. Πιο φιλοσοφημένοι και συνειδητοποιημένοι μουσικά από ποτέ κλείνονται και πάλι στο στούντιο και αποδεικνύουν αυτό που πάντα υποπτευόμασταν, το γεγονός δηλαδή πως, όπως αναφέρθηκε και στην αρχή του άρθρου, οι Swans δεν είναι απλά ένα συγκρότημα, στην ουσία δεν σταμάτησαν ποτέ να παίζουν, δεν περιορίζονται από στούντιο και ηχογραφήσεις, γιατί οι Swans είναι ένας ζωντανός μουσικός οργανισμός ο οποίος εξελίσσεται σε κάθε του βήμα.

Έτσι δημιουργήθηκε το “My Father Will Guide Me up a Rope to the Sky”, φανερά επηρεασμένος από το side project του Michael Gira The Angels of Light, ο πιο πνευματικός δίσκος τους ο οποίος αγγίζει ζωή, θάνατο, γέννηση, αυτοκτονία και να μεταλλάσσεται σε μία κλειδαρότρυπα που μας επιτρέπει να κοιτάξουμε στα κλεφτά προς το άγνωστο υπερπέραν με τον Gira να τραγουδάει “Teach me please/to cease to exist” στο εκπληκτικό κομμάτι “Little Mouth” μόνο και μόνο για να τον ακούσουμε να τραγουδάει acapella στο τέλος του κομματιού

“May I find my way to the reason to come home
May I find my way to the foot of your throne
May I find your arms around my neck
And may I find your little mouth inside of this bed.”

Φυσικά ακολούθησε ο δίσκος “The Seer” τον Αύγουστο του 2012 όπου δε ξέραμε τι ακριβώς μας χτύπησε όταν τον ακούσαμε. Ένα όργιο από μουσικά τοπία, ένα epic tale με τον ήχο τους να έχει φτάσει πλέον σε αφύσικα επίπεδα. Ο πειραματισμός τους, τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα και η σταδιακή κλιμάκωση κάθε κομματιού οδηγεί τον ακροατή σε κατάνυξη με αποκορύφωμα το ομώνυμο κομμάτι “The Seer” το οποίο κρατάει 32 ολόκληρα λεπτά και, προσωπικά, δε μπορώ να βρω ούτε ένα δευτερόλεπτο που να περιττεύει. Δεν είναι ανθρώπινο album. Είναι μόνο παγανισμός και έκσταση.

Τέλος, φτάνουμε στο 2016 και η σκοτεινή σέκτα του Michael Gira μας παραδίδει τον δίσκο “The Glowing Man”, τον οποίο και θα έχουμε την τιμή ν’ απολαύσουμε σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη στις 3 και 4 Μαρτίου αντίστοιχα. Για ακόμη μία φορά μετά την επανένωσή τους επιβεβαιώνουν την τεράστια μεταβλητότητα τους, την θέλησή τους να οδηγήσουν την μουσική τους ένα βήμα παραπέρα, να μας δώσουν κάτι εντελώς καινούριο μα συγχρόνως μία συνέχεια στην ιστορία των προηγούμενων δίσκων τους, ανακαλύπτοντας ξανά και ξανά τους εαυτούς τους ως μουσικούς ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και όλοι μαζί ως Swans και υπερβαίνοντας μουσικά είδη και ταμπέλες.

Με το “Glowing Man”, λοιπόν, κλείνει και ο κύκλος τους αυτή τη φορά για τα καλά, καθώς ο Gira έχει ανακοινώσει πως ήρθε ο καιρός για άλλους πειραματισμούς και νέες χημικές ενώσεις με καινούριους μουσικούς. Το συγκρότημα όμως φρόντισε, ως μία ορατή προέκταση του δίσκου τους “To Be Kind” να φύγει αφήνοντας πίσω του ένα όμορφα βομβαρδισμένο τοπίο. Στο “Glowing Man” το συγκρότημα βρυχάται για ακόμη μία φορά με riffs και ένταση μέσα σε μία διαρκή ατμοσφαιρική έκσταση. Η αγάπη και το μαρτύριo, το φως και το σκοτάδι είναι ισοκατανεμημένα μέσα στον δίσκο, όπως ακριβώς μας έχουν συνηθίσει, με επώδυνη στιγμή του δίσκου το “When Will I Return?” στο οποίο τα φωνητικά τα κάνει η γυναίκα του Gira, η Jennifer Gira και μιλάει για την εμπειρία της από μία επίθεση την οποία είχε δεχτεί, “His hands are on my throat/My key is in his eye/I’m splayed here on some curb/Shards of glass—a starry night.” Επίσης, μεγάλη στιγμή του δίσκου είναι το “The Could of Unknowing” το οποίο μοιάζει περισσότερο με λιτανεία παρά με μουσικό κομμάτι.

Και κάπως έτσι με βαρβαρότητα και αγάπη, με στεναχώρια για τη μουσική που θα εγκαταλείψουμε και με ευγνωμοσύνη για το γεγονός ότι οι Swans υπήρξαν, θα «βαφτιστούμε» όλοι για τελευταία φορά μέσα από την μουσική τους στις επερχόμενες ζωντανές εμφανίσεις τους.

Love Will Save Us.

Οι Swans θα εμφανιστούν live στην χώρα μας την Παρασκευή 3 Μαρτίου: Gagarin 205 (Λιοσίων 205, Αθήνα) και το Σάββατο 4 Μαρτίου: Block 33  (26ης Οκτωβρίου 33, Θεσσαλονίκη).

Αλεξία Τζιώγα


"if the world would shut up, even for a while, perhaps we would start hearing the distant rhythm of an angry young tune, and recompose ourselves."